جمعه ۲۰ شهریور ۱۴۰۵
ابراهیم افشاری، نویسنده کتاب «ذهن مقاوم؛ تابآوری شناختی در زیست پلتفرمی»، گفت چالش اصلی جهان امروز خود فناوری نیست، بلکه توانایی انسان برای حفظ کیفیت اندیشیدن، تمرکز و استقلال ذهن در زیست پلتفرمی است؛ جایی که رقابت اصلی دیگر بر سر زمان انسانها نیست، بلکه بر سر توجه آنهاست.
به گزارش تپور، ابراهیم افشاری درباره انگیزه نگارش کتاب «ذهن مقاوم؛ تابآوری شناختی در زیست پلتفرمی» اظهار کرد: احساس میکردم درباره فناوری بسیار صحبت میکنیم، اما کمتر درباره تأثیر آن بر ذهن انسان گفتوگو میشود. اغلب بحثها پیرامون هوش مصنوعی، شبکههای اجتماعی یا تحول دیجیتال است، اما پرسش مهمتر این است که این تحولات با مغز، توجه، حافظه، تصمیمگیری و حتی هویت ما چه میکنند.
وی با بیان اینکه انسان امروز با نوعی «بحران شناختی» روبهرو است، افزود: ما دیگر با کمبود اطلاعات مواجه نیستیم، بلکه در معرض فراوانی اطلاعات قرار داریم. مغز انسان برای چنین حجم عظیمی از محرکها، اعلانها، محتوا و تصمیمهای پیدرپی تکامل نیافته و همین موضوع به کاهش تمرکز، خستگی ذهنی، تصمیمهای شتابزده، اضطراب اطلاعاتی و فرسودگی شناختی منجر شده است.
نویسنده کتاب «ذهن مقاوم» با تأکید بر اینکه نگاهش به فناوری بدبینانه نیست، گفت: مسئله، خود فناوری نیست؛ بلکه اینکه آیا مهارت زندگی در زیست پلتفرمی را آموختهایم یا خیر. این کتاب تلاشی برای پاسخ به این پرسش است که چگونه میتوان در کنار فناوری، بدون از دست دادن استقلال ذهن، زندگی کرد.
افشاری در تشریح مفهوم تابآوری شناختی اظهار کرد: تابآوری شناختی یعنی توانایی ذهن برای حفظ کیفیت فکر کردن، تصمیم گرفتن و تمرکز، حتی زمانی که تحت فشار حجم زیادی از اطلاعات، استرس یا محرکهای دیجیتال قرار دارد.
به فگته رئیس کمیته آموزش خانه مطبوعات و رسانههای کشور، ذهن مقاوم، ذهنی نیست که هرگز خسته نشود یا اشتباه نکند، بلکه ذهنی است که بتواند پس از آشفتگی، دوباره خود را تنظیم کند. همانطور که بدن با ورزش قویتر میشود، ذهن نیز با تمرینهای شناختی و شکل دادن عادتهای درست، مقاومتر خواهد شد.
این پژوهشگر حوزه علوم شناختی تأکید کرد که ذهن مقاوم میتواند توجه خود را مدیریت کند، در برابر هیجانهای لحظهای واکنش عجولانه نشان ندهد، اطلاعات را نقادانه ارزیابی کند، میان دادههای مهم و کماهمیت تمایز بگذارد و در شرایط عدم قطعیت، تصمیمهای سنجیدهتری بگیرد.
وی با اشاره به اهمیت اقتصاد توجه گفت: رقابت اصلی دیگر بر سر زمان ما نیست، بلکه بر سر توجه ماست و هر کسی بتواند توجه خود را مدیریت کند، در واقع اختیار ذهن و زندگی خود را حفظ کرده است.
افشاری درباره تأثیر اقتصاد توجه بر عملکرد ذهن انسان نیز بیان کرد: هرچه کاربران زمان بیشتری در یک پلتفرم سپری کنند، ارزش اقتصادی بیشتری برای آن ایجاد میشود؛ به همین دلیل بسیاری از پلتفرمها به گونهای طراحی شدهاند که توجه کاربران را تا حد امکان حفظ کنند.
به گفته عضو هیئت مدیره خانه مطبوعات و رسانههای کشور، در چنین شرایطی، تمرکز عمیق جای خود را به جابهجایی مداوم توجه میدهد، حافظه بیش از گذشته به موتورهای جستوجو و فضای ابری واگذار میشود و تصمیمگیری انسان نیز بیش از پیش تحت تأثیر هیجان، الگوریتمها و سوگیریهای شناختی قرار میگیرد.
نویسنده «ذهن مقاوم» مهمترین خطر را تغییر تدریجی عادتهای ذهنی دانست و گفت: مسئله فقط اتلاف وقت نیست، بلکه تغییر شیوه اندیشیدن است. وقتی ذهن به دریافت مداوم پاداشهای فوری، محتوای کوتاه و تحریک دائمی عادت میکند، تحمل ابهام، مطالعه عمیق، تفکر تحلیلی و حتی صبر شناختی کاهش مییابد؛ تغییراتی که آرام و تدریجی رخ میدهند و به همین دلیل کمتر دیده میشوند.
وی در پاسخ به این پرسش که مخاطبان اگر تنها سه توصیه از کتاب را به کار بگیرند، چه مواردی را پیشنهاد میکند، گفت: نخست، مدیریت آگاهانه توجه است؛ افراد باید در طول روز زمانهایی را به کار عمیق، بدون اعلان، بدون شبکههای اجتماعی و بدون چندوظیفگی اختصاص دهند، زیرا توجه سرمایه شناختی ماست.
افشاری دومین توصیه را ایجاد فاصله میان محرک و واکنش عنوان کرد و افزود: لازم نیست به هر پیام، خبر یا اعلان فوراً پاسخ دهیم؛ گاهی چند دقیقه مکث، تصمیمهای هیجانی را به تصمیمهای منطقی تبدیل میکند.
وی سومین توصیه را داشتن رژیم اطلاعاتی سالم دانست و اظهار کرد: همانگونه که برای سلامت جسم به کیفیت غذا اهمیت میدهیم، باید برای ذهن نیز تغذیه شناختی مناسبی داشته باشیم. همه محتواها ارزش مصرف ندارند و انتخاب آگاهانه منابع اطلاعاتی، یکی از مهمترین مهارتهای عصر دیجیتال است.
این اثر با رویکردی میانرشتهای و مبتنی بر یافتههای علوم شناختی، عصبشناسی، روانشناسی شناختی و مطالعات رسانه، به یکی از مهمترین چالشهای انسان معاصر میپردازد؛ اینکه چگونه میتوان در عصر اقتصاد توجه از تمرکز، حافظه، قدرت تصمیمگیری و سلامت ذهنی محافظت کرد.
«ذهن مقاوم» تصویری از تأثیر زیستجهان دیجیتال بر ساختارهای شناختی انسان ارائه میدهد و نشان میدهد چگونه پلتفرمها، شبکههای اجتماعی و جریان دائمی اطلاعات، شیوه یادگیری، قضاوت، تصمیمگیری و حتی ادراک انسان از جهان را دگرگون کردهاند. نویسنده در کنار تحلیل علمی این تحولات، مجموعهای از راهکارها، تمرینها و مدلهای کاربردی را برای تقویت تابآوری شناختی و بازیابی توان ذهنی ارائه کرده است.
این کتاب در ۱۴ فصل و ۱۸۸ صفحه، موضوعاتی از جمله توجه و حافظه در عصر دیجیتال، سوگیریهای شناختی، خستگی اطلاعاتی، فرسودگی ذهنی، تصمیمگیری آگاهانه، خودآگاهی شناختی و توسعه تابآوری ذهنی را بررسی میکند و نقشه راهی برای ساختن ذهنی مقاوم در برابر آشوب اطلاعاتی عصر پلتفرمها ترسیم میکند.
برای تهیه این کتاب اینجا کلیک کنید
افشاری پیش از این نیز کتاب «خبرنویسی شناختی؛ معماری و کنترل ذهن در خبر» را منتشر کرده است؛ اثری که توسط مرکز مطالعات و توسعه رسانههای وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی منتشر شد و به بررسی سازوکارهای شناختی اثرگذاری خبر و رسانه بر ذهن مخاطب میپردازد.
برای تهیه این کتاب اینجا کلیک کنید
«ذهن مقاوم» ادامه دغدغههای پژوهشی نویسنده در حوزه علوم شناختی، رسانه و رفتار انسان در محیطهای دیجیتال است، با این تفاوت که تمرکز آن بر تقویت ظرفیتهای ذهنی و شناختی انسان در مواجهه با تحولات عصر دیجیتال قرار دارد.
این کتاب برای مدیران، سیاستگذاران، پژوهشگران، دانشجویان، فعالان حوزه فناوری، متخصصان منابع انسانی، مشاوران و تمامی علاقهمندان به ارتقای کیفیت تفکر، یادگیری و تصمیمگیری در عصر دیجیتال اثری کاربردی به شمار میرود و میکوشد به این پرسش بنیادین پاسخ دهد که چگونه میتوان در جهانی که برای تسخیر توجه انسان طراحی شده است، ذهنی آزاد، آرام، هوشیار و تابآور داشت.
انتهای خبر/۱۳۰۱
تمام حقوق برای مجله خبری تپور محفوظ می باشد کپی برداری از مطالب با ذکر منبع بلامانع می باشد.