چهارشنبه ۸ بهمن ۱۴۰۴
طراحی میدان ذهن مخاطب پیش از انتشار پیام تا تبدیل روایت مقاومت به هویت جمعی و هدایت ادراک جامعه، همان موضوعی است که تفاوت رسانه اثرگذار با رسانهای که ناخواسته روایت دشمن را بازتولید میکند آشکار میسازد و این یعنی موفقیت رسانههای امروز به حجم محتوا نیست، بلکه به آرایش شناختی رسانهای برای دفاع از مغزها ودلها بستگی دارد.
به گزارش مجله خبری تپور؛ ابراهیم افشاری: در اغلب میدانهای منازعه، اصل بر دفاع است؛ چه در جنگ نظامی، چه در رقابت سیاسی و حتی در بخش بزرگی از کنشهای فرهنگی، ورود تهاجمی نیازمند توجیه، هزینهپردازی و مشروعیت مضاعف است. اما جهاد تبیین قاعدهای متفاوت دارد و این تنها میدانی است که در آن، دفاع صرف نهتنها کافی نیست، بلکه بهمعنای واگذاری ابتکار عمل به دشمن بوده و در چنین میدانی، تأخیر در حمله شناختی، برابر با تثبیت روایت و چارچوب ادراکی رقیب است.اشاره رهبر انقلاب در دیدار اخیر با مداحان و ستایشگران اهلبیت (ع) به «جنگ تبلیغاتی و رسانهای» و لزوم «آرایش دفاعی و هجومی» دقیقاً ناظر به همین واقعیت بوده؛ واقعیتی که نشان میدهد میدان اصلی، دیگر صرفاً انتقال پیام نیست، بلکه مدیریت ادراک، احساس و نظام باور مخاطب است.
از جنگ روایت به جنگ شناخت
آنچه امروز با آن مواجهایم، صرفاً تزاحم روایتها نیست زیرا دشمن مدتهاست از سطح پیام عبور کرده و وارد لایههای شناختی ذهن انسان شده؛ او مسئله را تعریف میکند، حساسیتها را جابهجا، خطوط قرمز را عادیسازی و در نهایت، مخاطب را به تصمیمهایی میرساند که گمان میکند «انتخاب شخصی» اوست.در چنین وضعیتی، پاسخ رسانهای اگر صرفاً واکنشی، پراکنده و هیجانی باشد، عملاً در چارچوبی بازی میکند که از پیش توسط دشمن طراحی شده و اینجاست که مفهوم «آرایش شناختی رسانهای» معنا پیدا میکند؛ یعنی چینش آگاهانه نیروها، پیامها و سطوح تصمیمگیری بر اساس منطق عملکرد ذهن انسان.
ابتکار شناختی مقدم بر پاسخ رسانهای
در جهاد تبیین، مسئله اصلی پاسخدادن به شبهات نیست، بلکه تعیین دستور کار ذهنی مخاطب است. پرسش محوری در این میدان آن است که چه چیزی باید مسئله اصلی ذهن مخاطب باشد؟، کدام پرسشها نباید اجازه شکلگیری پیدا کنند؟ و کدام مفاهیم باید پیش از حمله دشمن، در ذهن جامعه تثبیت شوند؟تأکید رهبر انقلاب در دیدار با مداحان بر قرار داشتن کشور در «کانون یک جنگ تبلیغاتی و رسانهای»، ناظر به همین ضرورت پیشدستی شناختی است؛ چرا که تأخیر در این میدان، به واگذاری چارچوب ادراکی به دشمن میانجامد.در جهاد تبیین، حمله بهمعنای تحریف یا دروغ نیست، بلکه بهمعنای تعریف فعال مسئله، افشای نقاط ضعف دشمن و بازسازی چارچوبهای معنایی جامعه است؛ جایی که ابتکار عمل، شرط اثرگذاری است.
سطوح آرایش شناختی رسانهای
کنشگر میدانی در فضای رسانهای (پایینترین سطح آرایش شناختی)، شما بهعنوان فعال رسانه یا کنشگر فضای مجازی با پیامهای کوتاه، تیتر، تصویر و ویدئو سر و کار دارید. در این سطح، هر واژه، بار شناختی دارد یعنی کلمهای که استفاده میکنید، میتواند ذهن مخاطب را به سمت یا ضد چیزی سوق دهد.هر تصویر نیز میتواند سوگیری ایجاد میکند یعنی یک عکس یا ویدئو ساده، میتواند برداشت مخاطب را شکل و نهایتاً هر واکنش عجولانه چارچوب دشمن را تقویت کند و این یعنی اگر بدون فکر و بررسی وارد شوید، عملاً همان روایت دشمن را بازتولید کردهاید. بنابراین، در این سطح سرعت جایگزین دقت نمیشود بلکه موفقیت شما به دقت در انتخاب پیام، تصویر و لحظه انتشار بستگی دارد.الته ناگفته نماند در آرایش شناختی جنگ رسانهای، عموم مردم صرفاً «مخاطب منفعل» نیستند، بلکه بخشی از میدان اثرگذاری محسوب میشوند.
هر کلیک، هر بازنشر، هر لایک و حتی هر بازدید یا بیتوجهی آگاهانه، میتواند به تقویت یا تضعیف یک روایت کمک کند.خواندن یا نخواندن یک محتوا، اعتماد یا بیاعتمادی به یک منبع، و تصمیم به توقف در برابر موجهای هیجانی، نقش مستقیم در جهتدهی افکار عمومی دارد. اگر مخاطب بداند که همه پیامها ارزش مصرف شناختی ندارند، از بازنشر محتواهای هیجانمحور و القاکننده ترس یا ناامیدی پرهیز و انتخابهای رسانهای خود را آگاهانه انجام دهد، عملاً به حفظ آرایش شناختی جامعه کمک کرده و اجازه نمیدهد میدان ذهنی، بدون مقاومت در اختیار عملیات رسانهای دشمن قرار گیرد.
مدیریت جریان محتوا سطح میانی آرایش شناختی است و در این سطح، تمرکز فقط روی یک پیام یا محتوا نیست، بلکه مسیر ذهنی مخاطب در طول زمان اهمیت دارد. مدیریت محتوا یعنی اینکه شما بتوانید از فرسودگی شناختی مخاطب را جلوگیری کنید زیرا بر اساس ساختار ذهنی و حافظه، مردم وقتی بیش از حد پیام دریافت کنند، نمیتوانند پیامها را پردازش کرده و اثرگذاری کاهش مییابد. همچنین باید در این سطح انسجام روایی ایجاد شود یعنی محتواهای ما باید با هم هماهنگ بوده و داستان مشخصی را منتقل کنند و نهایتاً ادراک مخاطب را تدریجی هدایت کنیم و از سطح هیجان اولیه به سطح فهم و معنا حرکت داده تا پیام پایدار و عمیق شود.رهبر انقلاب وقتی درباره نقش مداحی و هیأت در انتقال و تثبیت «ادبیات مقاومت» صحبت میکنند، دقیقاً به همین سطح اشاره دارند؛ جایی که تکرار هوشمندانه و روایت مستمر، یک مفهوم را به هویت تبدیل میکند.
در سطح سوم یعنی فرماندهی شناختی، رسانه دیگر تنها تولیدکننده محتوا (بهتر بگویم خوانشگر) نیست، بلکه نقش هدایت و فرماندهی میدان ذهنی را برعهده دارد. مسئله اصلی این است که رسانه بتواند الگوهای عملیات روانی دشمن را بهموقع تشخیص دهد، بفهمد دشمن در هر مقطع روی کدام احساسات جامعه (ترس، تحقیر، ناامیدی یا بیاعتمادی) تمرکز کرده و بر اساس این شناخت تصمیم بگیرد کجا باید وارد حمله شناختی شد و کجا سکوت معنادار، از واکنش عجولانه مؤثرتر است.در این سطح، بحث بر سر یک پست یا یک واکنش رسانهای و حتی اینجا محل تصمیمهای لحظهای و تاکتیکی هم نیست؛ بلکه محل مهندسی کل میدان رسانهای و شناختی است؛ جایی که اگر تصمیم درست گرفته نشود، حتی محتوای خوب هم ممکن است در جهت تقویت نقشه دشمن عمل کند.
در سطح چهارم یعنی راهبرد کلان شناختی که در بالاترین سطح آرایش شناختی قرار میگیرد، مسئله فقط یک بحران رسانهای یا یک موج خبری نیست، بلکه حفظ هویت شناختی جامعه است. دشمن بهدنبال تغییرهای مقطعی در افکار عمومی نیست بلکه او میخواهد حافظه تاریخی جامعه را دستکاری کند، معنای پیشرفت را عوض کند، نسبت مردم با دین را کمرنگ یا تحریف کند و تصویر آینده را تیره و بیافق نشان دهد.اشاره رهبر انقلاب به تلاش دشمن برای محو آثار انقلاب و به فراموشی سپردن امام خمینی(ره)، دقیقاً ناظر به همین سطح از جنگ شناختی است؛ سطحی که در آن، رسانه صرفاً ابزار نبوده، بلکه بخشی از فرآیند حفظ هویت، معنا و جهت حرکت جامعه محسوب میشود.
همه صاحبان تریبون بالاخص فعالان و راهبران رسانهای باید واقف باشند که جهاد تبیین، میدان شعار نیست؛ میدان طراحی، شناخت و فرماندهی است. در این میدان، حمله مجاز است، اما نه برای هر کسی و نه به هر شکلی. حمله شناختی نیازمند فهم عمیق ذهن انسان، نظم رسانهای و شجاعت تصمیمگیری است.اگر آرایش شناختی رسانهای بهدرستی طراحی نشود، حتی کنشهایی که با نیت صحیح و محتوای درست انجام میشوند، ناخواسته در چارچوبی عمل میکنند که دشمن تعریف کرده است. در مقابل، زمانی که آرایش شناختی بهدرستی شکل بگیرد، محدودیت منابع و امکانات مانع اثرگذاری نخواهد بود و امکان حفظ ابتکار عمل در میدان رسانهای و ذهنی فراهم میشود.
انتهای خبر/۱۳۰۴
تمام حقوق برای مجله خبری تپور محفوظ می باشد کپی برداری از مطالب با ذکر منبع بلامانع می باشد.