به گزارش مجله خبری تپور؛ صد و سی و سومین برنامه زنده «امواج شبهه» شبکه رادیویی گفتوگو با عنوان «از چهارراه بیبیسی تا دوربرگردان اینترنشنال» با حضور کارشناسان، دکتر علیرضا کیقبادی (استاد دانشگاه و کارشناس مسائل رسانه) و دکتر علیرضا داودی (کارشناس ارشد رسانه و علومشناختی) و ارتباط تلفنی با مهدی فضائلی کارشناس مسائل رسانه و سیاسی با تمرکز بر موجسواری رسانههای بیگانه، سوژه سازی و بهرهگیری از ارزشهای افزوده و تکنیکهای این رسانهها در آشوبهای اخیر پرداخت.
علیرضا داودی، کارشناس ارشد رسانه و علومشناختی ضمن تبیین چرخش ۳۶۰ درجه از نحوه عملکرد این چرخش گفت و افزود: زمانی که صحبت از گردش ۳۶۰ درجه میکنیم، از یک چرخه صحبت میکنیم که نسبت به هر موضوعی از نقطهای آغاز و در نقطهای به پایان میرسد. به لحاظ محتوا زمانی که از محیطی به مساحت ۳۶۰ درجه صحبت میشود، یعنی قاعدتاً باید حوزههای ۹۰، ۱۸۰، ۲۷۰ و نهایتاً ۳۶۰ درجه داشته باشیم. این جا منظور از ۳۶۰ درجه منطق ریاضی برگشتن به نقطه ابتدا نیست؛ بلکه تحولاتی است که در این مدار صورت میگیرد و نهایتاً توسط رسانهها دچار چرخش میشود. در ۹۰ درجه اول موضوعات بهصورت کامل پردازش و محیط سنجی میشوند، در ۹۰ درجه دوم بعد از محیط سنجی، در محیط عملیاتی پیادهسازی میشوند و در ۹۰ درجه سوم این عملیات سازی، تجزیه، تحلیل و بهروزرسانی میشود و در ۹۰ درجه چهارم بحث توسیع و استمرار را در دستور کار قرار میدهند.
وی در ادامه گفتوگو خاطرنشان کرد: به لحاظ مفهوم کارکرد، حوزه ۳۶۰ درجه فضای رسانه – میدان، میدان – رسانه است، یعنی جریان رفتوبرگشتی ۹۰ درجه اول رسانه، ۹۰ درجه دوم میدان، ۹۰ درجه سوم میدان و ۹۰ درجه چهارم رسانه است؛ بنابراین در حوزه ۳۶۰ از نقطهای با این محورها شروع میکنیم و مجدداً آن را به نقطه تکامل میرسانیم. لزوماً این مدل ۳۶۰ درجه توسط یک رسانه صورت نمیگیرد اگر نقطه ابتدایی را بیبیسی شروع کرده باشد، قطعاً در ۹۰ درجه دوم به گزارشگر من و تو، در ۹۰ درجه سوم به اینترنشنال و در ۹۰ درجه چهارم به رادیو فردا بهعنوان یک مکانیزم میرسد که معمولاً رادیو فردا را به لحاظ کارکردی میتوان مقارن صدا آمریکا نیز در نظر گرفت و نهایتاً در منطقه ۹۰ درجه چهارم توسط رسانههای اقوال یعنی رسانههایی که در فضای مجازی وجود دارند شکل میگیرد و کارکردش اثبات میشود؛ بنابراین ما نهتنها چهار ۹۰ درجه محتوایی و کارکردی داریم؛ بلکه به لحاظ عملکردی نیز بین رسانهها اینگونه اتفاق میافتند به همین خاطر است که همیشه موضوعات در جریانی رفتوبرگشت اما بر مبنای کشش میدان، بر اساس استراتژی رسانه و میزان قابلیتی که مخاطب از خودش در فرمت همراهی با رسانه بیگانه نشان میدهد قرار دارند.
علیرضا کیقبادی، استاد دانشگاه و کارشناس مسائل رسانه با اشاره به شیوه طراحی برنامههای ترکیبی رسانههای بیگانه در خصوص پیادهسازی روشها و عملیات رسانههای بیگانه نیز صحبت کرد و افزود: زمانی که یک راهبرد یا اقدام صورت میگیرد ابتدا فضای حاکم، دغدغهها، مشکلات، نیازها، سلایق فضای گفتمانی و پارادایمهای حاکم بر آن شرایط شناسایی میشود. یعنی باید دید به لحاظ محورها، گفتمانهایی که بین مردم، سلایق مختلف و جوانان صورت میگیرد، حول چه محورهایی است.
این استاد دانشگاه و کارشناس مسائل رسانه در ادامه گفت: زمانی که فضا موشکافی و شناسایی شد، باید به دنبال خوراک باشند؛ یعنی راهبردهایی که بتواند مخاطب را تحریک کند، مخاطبان ما جوانان و زنان هستند، جوانان به دنبال هیجان هستند و در خصوص زنان نیز میتوان به پروژه مرحومه مهسا امینی و شعاری که صادر شد، اشاره کرد. در گام نخست مطالعه میکنند و پس از شناسایی و رصد فضا به دنبال راهبردی متناسب با نیاز مخاطب میروند، اگر در این پروژه مخاطب دانشجویان بودند قطعاً راهبردی متفاوت و متناسب با نیاز آنان ارائه میشد و به همین ترتیب سایر اقشار جامعه نظیر دانشجویان، بازاریان و زنان را مخاطب قرار میدهند و کنش گری تعریف میکنند. در گام بعدی که تولید است، نیازمند الزاماتی جهت تحقق راهبرد خواهند بود که شامل فراهم بودن زیر ساختها، پشتیبانی و دارابودن فضای تولید است.
علیرضا داودی، کارشناس ارشد رسانه و علومشناختی با عنوان این که بین رسانههای بیگانه، تقسیم کاری نانوشته وجود دارد که بنا به اقتضائات میدان گاهی تغییر میکند و مطلق نیست، گفت: بیبیسی، طراح ایجاد گسل و متخصص در ایجاد گسلها در هر فضایی است. در طول ۲۰ سال گذشته هر جا بحث قومیتها پیشآمده است، مصدر و مرکز صدور بیبیسی بوده است. بیشتر تمرکز این شبکه بر روی ایجاد گسلها در ایران است، گسلهای ترکیبی فرایندی خاص را تا زمان اجراییشدن طی میکنند، اگر فرایند با محوریت ترک و زن بودن باشد با این که لر و دانشجو باشد فرایند متفاوتی است و ترکیبهای مخصوص به خود را خواهد داشت. قاعدتاً شما مرحله افزایش و عمقبخشی به شکاف را هم توسط بیبیسی میبینید، به همین خاطر در برنامههای تعاملی بیبیسی از برنامه پرگار گرفته تا برنامههای قدیمی مانند نوبت شما بحث بر سر فکتهای مستند شده از زبان مردم در ایران بهعنوان تکمیلکننده و تعمیق دهنده این فضای گسلی است. این شیوه از فرایند گسل توسط بیبیسی مرتباً تکرار میشود که در پروژه مرحومه مهسا امینی هم میتوان آن را دید.
این کارشناس ارشد رسانه و علومشناختی با بیان اینکه از جمله رسانههای اقماری بیبیسی به من و تو که یکی از مهمترین رسانههای این شبکه است و از رسانههای امتدادی این شبکه به اینترنشنال میتوان اشاره کرد، گفت: مکانیزم طراحی گسل در من و تو با فرایندی آغاز میشود، با این تفاوت که جنس ایجاد گسل این شبکه، گسل نرم است. در شبکه نیم، گزارشگر و برنامه بفرماید شام من و تو، گسل ایدئولوژیکی در یک سیستم و گسل جنسیتی ایدئولوژیکی کارکردی را در برنامه آکادمی موسیقی میتوان دید. رسانههای امتدادی در من و تو روی حوزه گسل در میدان کار میکنند و اینترنشنال متولد میشود برای تعمیق گسل نظری وسط میدان، به همین خاطر اینترنشنال جزو رسانههای میدانیتر تلقی میشود و تندتر و روشنتر به موضوعات میپردازد. جنس پیام اینترنشنال در حوزه گسل بهشدت شبیه رادیو اسرائیل، سیاه، تیز، تند، عریان و بیمحابا است.
وی با اشاره به این که زمانی که وارد رسانههای جریانات موازی میشوید رادیو فردا به چشم میخورد، افزود: جنس پرداخت این رادیو امنیتی است و به موضوعات امنیتی اجتماعی شده سیاسی میپردازد چرا که جنس رادیو فردا جنس بازسازی شده رادیو آزادی دهه هفتاد است، بنابراین آمریکاییها بسیار تمایل دارند که جنس ورودشان امنیتی – سیاسی باشد و معادل آنان اروپاییها هستند که به دنبال ورودی امنیتی – اجتماعی هستند. شبکه VOA، نمونهای از شبکه است که سرپل ایجاد میکند به دلیل فراگشتی هم که داشتند برنامه تبلت را در اختیار مسیح علینژاد قرار میدهد تا بعد از برنامه پارازیت به آن بپردازد و جریان ایجاد کند.
داودی با اشاره به نحوه همپوشانی این رسانهها در ماجرا زندان اوین، گفت: زمانی که فرایند ۳۶۰ درجه را در میدان و محتوا بر اساس جنس کارکرد ببینیم، اگر سوژهای تحت عنوان زن این وسط قرار بگیرد، زن قومیت شده را بیبیسی، زن عملیات برونمرزی مرتبط با یکی از فرقهها یا عملیات تروریستی خارج از ایران را اینترنشنال و بخش مرتبط با امنیت را رادیو فردا پوشش میدهد، اینها چهارراهی را ایجاد میکنند که اگر مخاطب ذهنش را معطوف کند، اطلاعات را چهار ورودی از چهار جنبه با چهار زاویه از چهار رسانه وارد مرکز پردازش میکند که در نهایت حول بیبیسی میچرخد. در موضوعی با عنوان زندان اوین بهوضوح این مسئله را دیدیم که ابتدا به جنس رسانه توجه میکنند، اینترنشنال اعداد، بیبیسی فارسی کیفیت و من و تو فیلمها را در نظر میگیرد.
کیقبادی با اشاره به شیوههای پوشش خبری رسانههای بیگانه گفت: یکسری تکنیکها وجود دارد که همه این رسانهها به کمک این تکنیکها نوعی همافزایی ایجاد میکنند که اتاق فکر آن رسانهها در نظر دارند. گفتمانسازی القایی، جریانسازی رسانهای بهعنوانمثال زمانی که میخواهد بحران مشروعیت را تلقی کند به کمک یک جریان رسانهای منجر به ترویج این گفتمان میشود، استفاده از واژههای همسنخ که ظاهری هم شکل دارند؛ ولی در معنا متفاوت هستند، برجستهسازی، زیادهگویی و تکرار، استفاده از اخباری که احساسات مخاطب را درگیر میکند، به تعویق انداختن یک خبر و یا سکوت خبری، استفاده از کلماتی که بار منفی دارند شیوههای پرداختن این رسانهها به اخبار است. هراندازه که مخاطب سواد رسانهایاش بیشتر باشد دیرتر و هر چه ضعیفتر و منفعلتر باشد سریعتر این اخبار را میپذیرد. شیوههای تیترزنی این رسانهها نیز به نوبه خود قابلتوجه است، بهعنوانمثال با تیتر زدن، پاسخ علی دایی به رسانههای حکومتی، سعی میکند تا علی دایی را مقابل حکومت قرار دهند.
داودی با اشاره به این که رسانههای بیگانه با قراردادن ذهن در یک چهارراه و ایجاد شعاع در چهارسو ذهن به دنبال رسیدن به دو هدف هستند، افزود: هدف نخست این است که نسبت به آن چه که در داخل گفته میشود یک گارد ایجاد بکنند و دوم این که نسبت به هر آن چه که در خارج درباره داخل گفته میشود یک جذابیت خلق کنند. زمانی که ذهن را در یک چهارراه قرار میدهند به دنبال دو مسئله هستند، ذهن مخاطب امکان بازگشت به دوره قبل از این فرایند را نداشته باشد و ذهن مخاطب آماده پذیرش موضوعات مشابه در آینده شوند.
وی با بیان این که سهراه کار بسیار جدی برای رسیدن به این اهداف وجود دارد، گفت: این رسانهها سعی میکنند از افرادی که دارای نفوذ اجتماعی هستند استفاده کنند و شروع به گسترش و تعمیق میکنند؛ یعنی برای گسترش افراد بیشتری را متصل کنند و تعمیق یعنی به موضوعات دیگری کشانده شود و آخرین مورداستفاده از گزاره سازی به معنا ساخت گزارههایی که در ذهن مردم از قبل وجود دارد؛ اما رمزگشایی نشده است، به همین دلیل است که از گزارههای نزدیک به ذهن استفاده میکنند. وسط چهارراه بعدازاین که غبارها میخوابد، همیشه یک دوربرگردان دارید، بیبیسی یک دیکتاتور جدی است شما تا زمانی اعتبار دارید که در چهارراه بیبیسی باشید اگر بخواهید برگردید اینترنشنال را روبهرو شما قرار میدهد؛ مانند ماجرایی که برای مهران مدیری رخ داد.
کیقبادی در ادامه گفتوگو با اشاره به این که دو تا از مؤلفههای قدرت، جمعیت و زمین است، گفت: این رسانهها در تلاش هستند تا مؤلفههای قدرت از کشور بگیرند و عمق رسانه جمهوری اسلامی را از طریق گسلهای قومی و مذهبی مورد هدف قرار دادهاند، اینها مجموعهای از اهدافی است که در دکترین رسانهای دنیا همیشه پیگیری میشود، این که چگونه در اجرا و عمل، اقدام میکنند متناسب با ذائقه مخاطب و اقتضا جامعه است.
داودی با بیان این که حدفاصل بین اثبات فیک بودن بیبیسی با واقعیت میدان را شاید بتوان با بستن یا باز کردن یک پنجره به نمایش گذاشت، خاطرنشان کرد: این رسانهها صرفاً در تلاش برای شلوغ نشاندادن میدان هستند. عمق استراتژیک رسانههای بیگانه جهل منبعث از سواد اینترنتی افرادی است که مؤثر هستند. سواد اینترنتی به معنای کانالیزه شدن ذهن نسبت به اطلاعاتی که توسط کانالهای مختلف به دست میآورد و زمانی این اطلاعات میتوانند به ما ضربه بزنند که تحتتأثیر این اخبار قرار بگیریم.
وی در ادامه به تبیین تکنیک حرکت کیبوردی پرداخت و گفت: تکنیک حرکت کیبوردی میگوید هر دکمه یک اثر دارد و در کنار سایر دکمهها اثری کامل ایفا میکند. حرکت کیبوردی یعنی همه اجزاء یک اتفاق را شما باید بتوانید بهواسطه احساسات، دانش، تجربه، منش، روش و بینش خود، به یک نظمی برسانید، از هر کلید در یک جا استفاده کنید و در مجموع یک مسیر طراحی شده را بهواسطه آن تأمین کنید. رسانههای بیگانه کل سیلابشان بر روی سینوس جهل در مخاطب نسبت به موضوعات است، چون پایه جهل است رسانههای بیگانه شایعات مستند شده را تبدیل به گزارههای عینی جهلی میکند و بدین صورت مخاطب آرام، آرام گیر میکند. اگر بخواهیم جمعبندی کنیم به این خواهیم رسید که زن برای ترور، زندگی به نام ترور و آزادی عامل ترور، مفهومی که این رسانهها بر روی این شعار پیاده میکنند بهقاعده ترور بر میگردد، بنابراین ما در چهارراهی که میدانش برای ترور است ایستادهایم، دوربرگردان ترور فرایندی میشود که این روزها این رسانهها به دنبال آن هستند، حالا هر چه تروریستها از داخل بیشتر باشند آنها به اهداف خود نزدیکتر میشوند.
کیقبادی با اشاره به هدف گرفتن افکار عمومی توسط رسانههای بیگانه گفت: سلسله اقداماتی در دستور کار این رسانهها است که در حال پیگیری هستند، روال تدریجی عبور از جنگهای سخت، نیمهسخت و نرم این را اثبات میکند که باید در فضای ذهنی مخاطب یعنی افکار عمومی این اقدامات را انجام بدهند. همه دستگاهها در این جنگ رسانهای سهیم هستند، در مطالعات استراتژیک و آیندهپژوهی هدف ماهوی و ذاتی جلوگیری از غافلگیری است، مدیران در رأس و مردم در لایه بعدی میبایست آماده مواجهه با انواع و اقسام پدیدههایی باشند که به طور ذاتی و بالقوه تهدید هستند؛ اما اگر روی اینها کار شود تبدیل به فرصت میشوند.
نمونهای از حوزههایی که باید برای آنها تدبیر شود عبارتاند از در حوزه اقتصادی، در عرصه دیجیتال ما باید به سمتی برویم که برای تجارت مجازی زیر ساختها و راه کارهای حرفهای داشته باشیم، اقتصاد دیجیتال یعنی مراکز دادهکاوی داشته باشیم، اقتصاد پلتفرمی، در حوزه سیاسی حکمرانی دیجیتال که ظهور و بروز آن در فضای مجازی است، دولتهای پلتفرمی، قدرت سایبری گروههای نوظهور و افراطی که در حال شکلگیری هستند و اگر شناسایی و مهار نشوند در جای خود میتوانند تأثیر خود را بگذارند. به لحاظ فرهنگی، جنگهای شناختی و سبکهای نوین زندگی که موجب فروپاشی بنیان خانواده و کاهش جمعیت میشود که موجب تضعیف یکی از مؤلفههای قدرت یعنی جمعیت میشود، در عرصههای اجتماعی بحث هویت دیجیتال، مهاجرتهای سازمانیافته و هدفمند اینها در نوع خطرناک و کاهش اقتدار ملی را نوید میدهد. برای مواجهه با همه این عرصههای نوپدید و پدیدهها باید آمادگی مواجهه داشته باشیم.
این استاد دانشگاه و کارشناس مسائل رسانه ضمن اشاره به تأکید مقام معظم رهبری نسبت به اهمیت پرداختن به حوزههای دانشبنیان افزود: خلق گفتمان نخستین گام مؤثری است که میتوان در این زمینه برداشت، ما باید به سمت حمایت از این شرکتهای دانشبنیان برویم، میتوانیم برخی از جلسات دفاع دانشجویان را پوشش رسانهای بدهیم کاری که بسیاری از رسانههای خارجی هم انجام میدهند. کار علمی شأنیت دارد و علی بر این که میتواند خوراکی برای رسانه باشد موجب احساس هویت دانشجو میشود که احیای اصالت دانشجو و جلوگیری از فرار نخبگان را در پی دارد.
مهدی فضائلی، کارشناس مسائل سیاسی در گفتوگو تلفنی با برنامه امواج شبهه خاطرنشان کرد: در ماجرا و چالش اخیر با ترکیبی از انواع حملات و هجمهها بودیم که در بعد رسانهای از آن با عنوان جنگ شناختی یاد میشود و قدرت اثرگذاری بر ذهن را بسیار بالا برده است. این رسانهها به میزان قابلتوجهی از تکنیکها و روشهای این نوع جنگ استفاده میکنند، نتیجه و ماحصل این نوع از جنگ مانند عملیات شیمیایی است که کل فضا را مسموم میکند البته این تفاوت جدی را هم دارد که در جنگ شیمیایی آثار این نوع از جنگ را متوجه میشوید؛ اما در جنگ شناختی اگرچه مسموم میشوند؛ اما بسیار سخت میتوانند باور کنند که در معرض آسیبهای جنگ شناختی بودهاند. طبیعتاً نحوه مقابله با این روشها و تکنیکها پیچیده و زمان بر است، در حال حاضر علیرغم این که دشمن بهصورت بسیار پیچیده جامعه را مورد هدف قرار است؛ اما توقع آنها با چنین عملیاتی تحقق پیدا نکرد.
داودی با اشاره به چهار بعد تجزیه گفت: آخرین بعد تجزیه، بعد جغرافیایی است، بعد اول، ایجاد شکاف و ازهمپاشیدن رابطه مردم با حاکمیت است که اگر این مورد دچار اختلال شود تجزیه جغرافیایی راحتتر شکل میگیرد. رابطه بین مردم و حاکمیت را چه چیزی میتواند به هم بریزد این جا لازم است گریزی به مفهوم خرد حکمرانی مؤثر داشته باشیم، اگر افراد یا گروههایی پیدا شوند که در حکمرانی مؤثر بتوانند اختلال ایجاد کنند، خرد اتصال بین مردم و حاکمیت را میتوانند برهم بزنند. بعد دوم، ازدستدادن شجاعت در مواجهه با دشمن است، اگر رسیدیم به آن نقطه که دشمن را تهدید و تهدید را عملی کنیم، بحث تجزیه صورت نمیگیرد، رکن دوم تجزیه این است که زبان اقتدار و تهدید هوشمند را از ما بگیرد. بعد سوم، بحث ایدئولوژیکی است، پیوند بین نگاه مردم با جریاناتی که در ایران و بیرون از ایران علیه ایران خیانت میکنند. تجزیه زمانی صورت میگیرد که چفت و بستهای آینده مطلوب در ذهن مردم دچار مشکل شده باشد.
برنامه «امواج شبهه» گفتگویی تخصصی باهدف روشنگری و افشای تکنیکهای رسانهای در خصوص ماهیت و عملکرد رسانههای معاند ماهوارهای فارسیزبان علیه جمهوری اسلامی ایران است که پیرامون ماهیتشناسی و رفتارشناسی رسانههای معاند ماهوارهای فارسیزبان، روزهای یکشنبه و سهشنبه ساعت ۱۶ به مدت ۶۰ دقیقه از آنتن این شبکه به نشانی موج افام ردیف ۱۰۳,۵ مگاهرتز پخش میشود. علاقهمندان میتوانند نظرات خود در خصوص این بخش از برنامه را از طریق شماره تماس ۲۷۸۶۱۰۳۵ و سامانه پیامکی ۳۰۰۰۰۱۰۳۵ به اشتراک بگذارند. این برنامه به سردبیری دکتر علیرضا داودی، نویسندگی و تهیهکنندگی سیده فاطمه شعار بر روی آنتن رفت؛ همچنین ایمان مهدوی کارشناس مجری، شیما قلی هماهنگی برنامه، فاطمه عبدالوند و احمد یوسفی بهعنوان آیتم ساز در این برنامه حضور داشتند.
انتهای پیام/۱۳۰۱
تمام حقوق برای مجله خبری تپور محفوظ می باشد کپی برداری از مطالب با ذکر منبع بلامانع می باشد.