«صدای بیداری» از گیلان تا نجف؛ روایت حیات «حاج اعتماد»

در سپیده‌دمان قرن گذشته، رشت شاهد طلوع ستاره‌ای شد که فروغش نه تنها بر گیلان، که بر آفاق ایران تابید. شیخ علی شمس گیلانی «اعتمادالواعظین»، عالمی وارسته، خطیبی توانا و عارفی فروتن بود که عمر خویش را در راه علم، ایمان و خدمت به مردم سپری کرد.

او در سال ۱۳۱۳ قمری، در کوچه‌های پرطراوت رشت دیده به جهان گشود؛ کودکی که نخستین درس‌ها را از قرآن پدر آموخت و سپس پای در مدرسه حاج سمیعی نهاد. زود دریافت که این خاک کوچک، گنجایش عطش بی‌پایانش را ندارد؛ پس به خراسان رفت و از محضر ادیب نیشابوری علوم عقلی آموخت، به تهران رفت و در محضر میرزا مهدی آشتیانی، چهارده سال جان خویش را به حکمت و فلسفه سپرد، و در قم، در محضر آیت‌الله حائری یزدی و آیت‌الله کاشانی، جان تشنه‌اش را سیراب کرد.

اما آنچه از او عالمی یگانه ساخت، تنها دفتر درس نبود؛ منبر و میدان بود. صدای او در مساجد رشت، اصفهان، تهران و کرمانشاه، همچون بانگ بیداری بر جان مردم می‌نشست. خطابه‌هایش، نه تنها سخنی شیوا، که جرقه‌ای در دل‌ها بود؛ اشک را بر گونه‌ها جاری می‌کرد و امید را در دل‌ها زنده می‌ساخت.

رویارویی با ظلم نیز بخشی جدایی‌ناپذیر از حیات او بود. در روزگار رضا شاه، هنگامی که کشف حجاب، شرافت جامعه را نشانه گرفت، شیخ علی شمس گیلانی سکوت نکرد. زبان اعتراض گشود و بهای آن را با زندان چهل‌وپنج روزه پرداخت. اما زندان، روحش را نشکست؛ بلکه همچون فولادی آب‌دیده، او را در چشم مردم استوارتر و عزیزتر ساخت.

پس از آزادی، راهی عتبات عالیات شد؛ در نجف و کربلا، در حلقه علما و در جوار حرم حسینی بر منبر رفت و با صدای پرشور خود، بار دیگر شعله ایمان را برافروخت. و آنگاه که به رشت بازگشت، رسالت خویش را در دو جبهه پی گرفت: بر منبر، جان‌ها را هدایت کرد و در زندگی مردم، با تأسیس مؤسسات خیریه و گشودن گره از کار نیازمندان، چراغی از مهر و خدمت برافروخت.

از او رساله‌هایی در معراج و شق‌القمر، و نیز مجموعه‌ای گرانبها از خطابه‌ها باقی ماند؛ آثاری که گواه اندیشه ژرف و روح بیدار اوست.

سرانجام، در دوم جمادی‌الثانی سال ۱۳۸۹ قمری (۲۵ مرداد ۱۳۴۸ شمسی)، آفتاب عمرش غروب کرد؛ اما در حقیقت، شمس گیلان هرگز خاموش نشد. او در «مقبره‌العلماء» قم آرام گرفت، اما نام و یادش، همچون چراغی در مسیر نسل‌های بعد، همچنان می‌درخشد.

امروز، فرزندان گیلان با غرور به او می‌نگرند؛ به عالمی که از کوچه‌های رشت برخاست و بر منابر ایران و عتبات، صدای بیداری و ایمان شد. یادش، نه تنها میراثی از گذشته، که الهامی برای آینده است؛ چراغی برای راه فردا.

انتهای خبر / ۱۳۰۷